среда, 7 сентября 2016 г.

Першы хрысціянскі храм Ашмянаў

Усе мы яшчэ з самых ранніх школьных часоў ведаем, што хрышчэнне Русі адбылося ў 988 годзе, пасля чаго на тэрыторыі сучаснай Беларусі пачало распаўсюджвацца праваслаўе.
Ці быў у Ашмянах праваслаўны храм да 1840 г. (год заснавання першай дакладна вядомай праваслаўнай царквы) не вядома.
Хаця ў "Вялікім гістарычным атласе Беларусі" на карце Праваслаўе (станам на XVI ст.) Ашмяны адзначаны як месца, дзе ёсць праваслаўны храм, вядомы на пісьмовых крыніцах. Але, што гэта за крыніцы не адзначана.

Ашмяны, як вядома, знаходзяцца на тэрыторыі гістарычнай Літвы, таму нас больш цікавіць год хрышчэння Літвы - 1387 г. Пасля чаго пачала распаўсюджвацца рыма-каталіцкая вера. Але гэта дата, чамусьці ў адрозненні ад хрышчэння Русі, у Ашмянах ніяк не адзначаецца.

Дакладна вядома, што Ашмяны былі адным з першых месцаў на тэрыторыі Літвы і сучаснай Беларусі, дзе быў заснаваны каталіцкі касцёл. Толькі калі дакладна?
Хрост Літвы (Уладзімір Тэтмаер)
Кніга "Памяць. Ашмянскі павет." у раздзеле "З гісторыі населеных пунктаў" пра Ашмяны ўзгадвае наступнае:
"З 1391 г. у Ашмянах працуе парафіяльны касцёл (зараз касцёл Святога Міхаіла)".
Гэта найбольш раннія згадкі пра касцёл у Ашмянах, але, з вялікай верагоднасцю можна казаць, што гэтыя звесткі памылковыя. Адкуль узялася гэтая дата можна знайсці ў "Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji wileńskiej" (1932), дзе ў 1391 г. паведамляецца пра касцёлы у Медніках і Быстрыцы, а месца напісання (або захоўвання) дакумента - Ашмяны.
Але ў кніге "Powiat Oszmiański" Часлава Янкоўскага адзначаецца, што касцёл у Ашмянах з'явіўся пры Ягайле або Вітаўце, І калі гэта ўся ж такі быў Ягайла (быў вялікім князем літоўскім да 1392 г.), то магчыма касцёл ў Ашмянах сапраўды ўжо існаваў у 1391.
Тое, што менавіта Ягайла мог заснаваць касцёл у Ашмянах (у адзін год з Віленскай катэдрай) напісана і ў апісанні ашмянскага касцёла Св. Міхала (за 1789 г.):


Дарэчы, у гэтым самым інвентары адзначаецца, што ў касцёле вісеў партрэт Ягайлы.

Аўтары "The Conversion of Lithuania From Pagan Barbarians to Late Medieval Christians" Дарыус Баронас і С. Роўэлл лічаць, што касцёл у Ашмянах з'явіўся ў 1392, а францысканскі кляштар прыкладна ў 1397 г.

Артыкул пра Ашмяны з энцыклапедыі "Вялікае княства літоўскае" паведамляе:
"У 1398 віленскі біскуп Андрэй зрабіў фундушавы запіс ашмянскаму парафіяльнаму касцёлу Св. Духа. У 1407 віленскі стараста Манівід (войцех) запісаў 2 падданых ужо існуючаму касцёлу і кляштару францысканцаў".
А ў артыкуле пра першага віленскага біскупа Андрэя (памёр у 1398) узгадваецца:
"...Заснаваў францысканскія кляштары ў Лідзе (1397) і Ашмянах, кафедральную школу ў Вільні".
Пра першакрыніцу гэтых звестак, на жаль, не паведамляецца. І адсюль узнікае яшчэ адно пытанне: калі паверыць адначасова артыкулам пра Ашмяны і біскупа Андрэя, то атрымліваецца, што ўжо ў 1398 г. у Ашмянах адначасова існавалі і парафіяльны касцёл Св. Духа, і кляштар францысканцаў, што вельмі дзіўна. Хаця, магчыма, кляштар францысканцаў мог існаваць пры касцёле Св. Духа.

Тамара Габрусь у сваёй кнізе "Саборы помняць усё" (2007) таксама адзначае, што касцёл у Ашмянах з'явіўся ў 1398 г.:
"На тэрыторыі сучаснай Беларусі ў канцы XIV ст. па фундацыі караля Уладзіслава II Яагайлы і вялікага князя літоўскага Вітаўта былі заснаваны 6 касцёлаў: у Крэве (1387), Абольцах (1387), Гайне (1387), Быстрыцы (1390), Навагрудку (1393), Ашмянах (1398).

Пра францішканскі кляштар у кнізе Слюньковай І.М. "Храмы и монастыри Беларуси XIX века в составе Российской империи" (2010) узгадваецца наступная цікавая гісторыя:
"По преданию, основан вместе с францисканским монастырем в Ковне лит. кн. Витовтом, в честь спасения в битве с татарами на р. Ворскле (1399)".
Але першакрыніца таксама не адзначана. І калі верыць Слюньковай, то атрымліваецца, што аўтар артыкула пра біскупа Андрэя (энцыклапедыя "ВКЛ") памыляецца і гэты біскуп не мог заснаваць кляштар у Ашмянах, бо памёр яшчэ да бітвы на Ворскле. Хаця, можна дапусціць, што біскуп Андрэй пачаў фундаваць кляштар у Ашмянах, а пасля бітвы на Ворскле Вітаўт дадаткова яго фундаваў.
Фара Вітаўта ў Каўнасе

воскресенье, 4 сентября 2016 г.

Польская адрасная кніга 1928 г.

Глядзі таксама:
Польская адрасная кніга 1929 г.
Польская адрасная кніга 1930 г.


Starosta: Zygmunt Kowalewski.
Burmistrz: Jan Silewicz.
Rzeżnia miejs. Dyrektor: lek. wet. K. Rutkowski.
Straż ogniowa ochotn. Komendant: Czyż A.

Lekarze: Branicki Piotr dr. – Galinowski dr. – Gitels Mojż dr. – Leger August dr., Pilsudskiego – Polionis Bron. dr. – Wysocki Piotr dr.
Lekarze dentyści: Miasnik Elka – Szapiro Rechla.
Lekarze weterynarji: Popow Piotr.
Adwokaci: Goławski Witold – Kozłowski Majer.
Notarjusze: Jurewicz J.
Komornicy: Paszuk M.
Właściciele ziemscy: Szymkiewicz Albin.
Agentury: Fawjuszowicz J., Piłsudskiego 16 – Jankielewicz I., St. Oszmiana.
Akuszerki: Deul – Edziukiewicz A. – Jasiewicz – Michałowska.
Apteczne sklady: Bunimowicz Jewel, Rynkowa – Kamion M., Piłsudskiego – Kozłowski Izaak, Żeligowskiego – Lewinowa E., Piłsudskiego – Matuk Sara, Żeligowskiego – Samower E., Rynek – Soloducho Fabi, Piłsudskiego.
Apteki: Chomiczewski Włodz., Żeligowskiego – Wydźał Powiatowy Sejmiku, Piłsudskiego 54.
Banki: Bank Spóldzielczy, Sp. z. o. o., Kościelna – Zydowski Bank Ludowy, Sp. z. o. o.
Blacharze: Blecher S.
Cerownie sztuczno: Kozioł H. – Olkienicki Sz. – Świrski F.
Cieśle: Dorniak F. – Polubiński K.
Cukiernie: Epsztejn B. i Rubinson A., Piłsudskiego – Melnik M., Piłsudskiego – Swiatój, Piłsudskiego.
Cukry: Jazewicz J., Pawlinowska 14.
Czapnicy: Alperowicz B., Rynkowa – Giertner C., Cmentarna – Gowsiejowicz E., Żeligowskiego – Kamińska R., Żeligowskiego – Podbereski I.
Dewocjonalja: Galewicz W., Kowalska – Oświecimski F., Kościelna – Tarczewski D., Św. Ducha.
Drożdże – fabryki: Strugacz Bcia, Boruńska – Zyskand Sz., Żeligowskiego.
Drób: Chodosz O., Boruńska – Lewin I., Żeligowskiego – Szryro A., Rynkowa.
Drukarnie: Lewin Sz., Piłsudskiego.
Drzewo: Bogad L. – Grupp S. i Zyskand Ch. – Piłsudskiego.
Elektrownie: Łokuciewski M., Pawlinowska.
Farbiarnie: Łapidus.
Felszerzy: Bogdanowicz M. – Brażewicz, Dosiołko P. – Kościukiewicz – Sołoducho O.
Fotograficzne zakłady: Amasowicz L., Żeligowskiego – Szugol I.
Fryzjerzy: Bohdanowicz H., Piłsudskiego – Całel K., Żeligowskiego – Kagan Ch. – Szapiro J., Piłsudskiego – Szryro Z., Piłsudskiego – Trokiel D.
Galanterja: Bujnowski J., Św. Ducha – Bunimowicz R., Rynek – Chelemer Sz., Rynek – Dawang L., Żeligowskiego – Dawang P., Kościuszki – Jurszaner P., Rynek – Kagan W., Rynek – Kaplan J., Rynek – Lewin I., Rynek – Messi M. – Milejkowska B., Rynek – Milejkowska N., Rynek – Milejkowska Z. i Rabinowicz I. – Milejkowski H., Szkolny Dwór – Potasznik Ch., Rynek – Rudner Sz., Rynkowa – Sołoducho S., Rynek – Sznit Z., Rynek – Szulewicz E., Rynek – Trabska F., Rynek – Waks M., Rynkowa – Wasilski M., Rynek – Wiljon Ch., Szkolna – Zusman I. – Zyskand H., Rynek.
Garbarnie: Baran Sz., Pawlinowska – Bunimowicz B., Pawlinowska – Bunimowicz Boruch, Szkolny Zaulek – Dinersztejn – Gordon S., Żeligowskiego – Jakóbowski St., Pawlinowska – Kaczer A., Żeligowskiego – Port.
Herbaciarnie: Burwin M., Piłsudskiego – Dach T., Żeligowskiego – Gan, Piłsudskiego – Gierszon D., Żeligowskiego – Han J., Piłsudskiego – Kowner I., Rynek – Markus B., Żeligowskiego – Mostwiliskier Ch., pl., Kościuszki – Szryro L., Rynkowa – Szryro M., Żeligowskiego.
Hotele: Lewin I., Holszańska – Szelubski Sz., Piłsudskiego.
Introligatorzy: Assiron I. – Kamień O.
Kolonjalne artykuly: Hołownia Wład., Piłsudskiego – Mechanik Małka, Rynek – Miskin F., Piłsudskiego Sołoducho Ch., Rynek.
Kołodzieje: Pieczarski J.
Konie – handel: Deul E., Piłsudskiego – Gordon E., Boruńska – Kagan M., Żeligowskiego – Lipkowicz i Siemiernicki, Boruńska – Lubecki i Lipajer, Żeligowskiego – Lubecki Sz. i Furman M., Żeligowskiego.
Kooperatywy: Centrala Spóldzielni Roln.-Handlowej, Piłsudskiego – „Rolnik”, Spóldz., Holszańska – Spóldz. Zrzeszenia Oficerów Rezerwy, Holszańska – Spółka Rolniczo-Hondlowa-Przemysłowa, Sp. z. o. o., Piłsudskiego – Stowarzyszenie Nauczycielstwa Polskiego w Wilnie, S. A. oddz., Piłsudskiego.
Kotlarnie: Szczęsny i Hubert, Holszańska.
Kowale: Bernsztejn B., Holszańska – Bielawski – Karczmer i Lejbman – Lejbman I., Żeligowskiego – Podhajski K., Boruńska – Rudnik M., Żeligowskiego – Soloducho Z.
Krawcy: Arjowicz W., Żeligowskiego – Badanes M., Krzywa – Bekier B. – Czarna Ch., Rynkowy Zauł. – Ejdelman R. – Golc R., Św. Ducha – Jodzewicz J., Pisudskiego – Kac Sz., Holszańska – Kac Sz., Holszańska – Kucewicki M. – Lewin D., Holszańska – Lipkowicz – Olański B., Piłsudskiego – Prusak J., Boruńska – Rabinowicz i Chajet, Holszańska – Rubacka N., Św. Ducha – Sołoducho M., Rynek – Świrski E., Sadowa – Trabski I., Sadowa – Żeromski W., Żeligowskiego.
Księgarnie: Asiron J., Piłsudskiego – Kamień S., Piłsudskiego – Księgarnia Polska, Sp. z. o. o., Piłsudskiego.
Kuchenne naczynia: Blecher S., Rynek – Gorż F., Rynek – Perski, Żeligowskiego – Reznik Ch., Rynkowa – Zuskin S., Rynkowa – Żelichowski Z., Sadowa.
Kuśnierze: Bekier.
Lasy – eksploatacja: „Las Kresowy”, Sp. z. o. o. – Minc I., Holszańska.
Len: Berkman i Berman, Oszmiańska – Bunimowicz M., Szkolny Dwór – Gimżański A., Żeligowskiego – Girzon G., Oszmiańska – Glezer J. i Wiljon B., Szkolna – Glezer Sz. i Guldzieniecki, Sadowa – Jutan L. i Sz., Holszańska – Kac A. i Krawiec, Holszańska – Kac P., Holszańska – Kagan i Czepeluński, Żeligowskiego – Kagan i Fajwuszowicz, Piłsudskiego – Kamiowski i Kozłowski, Św. Ducha – Kamioński i Olański, Boruńska – Kozłowski i Berman – Kozlinki – Lewin N., Żeligowskiego – Lipaje i Chodosz, Boruńska – Szeroński i Drewiecki, Sadowa – Zyskind i Kac.
Malarze: Milukowski – Zupraner.
Manufaktura: Bakszt St., Rynkowa – Bakszt Sz., Żeligowskiego – Berman Sara, Piłsudskiego – Brun S., Rynek – Girzon J., Rynek – Goldańska M., Żeligowskiego – Grodzieńska G., Rynkowa Ickowicz D., Żeligowskiego – Kałmanowicz Cyja, Piłsudsiego – Lewin Sara, Rynek – Lubecka H., Rynek – Miasnik R., Rynek – Milejkowski Sz., Rynek – Milejkowski Z., Rynkowa – Sołoducho L., Holszańska – Szapiro Abram, Rynek – Szejnberg I., Piłsudskiego – Szulewicz R., Rynkowa – Taboryski Ch., Szkolny Dwór – Zynger Z., Piłsudskiego.
Maszyny: Paulański N., Piłsudskiego.
Maszyny do szycia: Singe Sewing Machine Company, Żeligowskiego.
Meble: Mnichowicz Jan.
Młyny: Kucewicki L. (wod.), Franciszkańska – Mechanicki Ch i Ska (par.).
Obuwie: Chonon Szrejder i Lewinson L., Rynek – Finger Sz., Rynek – Gan M., Piłsudskiego – Kit J., Rynek – Koziolowa Sz., Rynkowa – Reznik, Piłsudskiego – Reznikowicz J., Boruńska – Rozencwajg F., Piłsudskiego – Szrejder Ch., pł. Kościuszki – Taboryski L., Rynek.
Olejarnie: Komp S., Zeligowskiego.
Owocarnie: Bejneson M., Piłsudskiego – Gleze E., Piłsudskiego – Glezer I., Sadowa – Gołub L., Zeligowsiego – Perski S., Sadowa – Zyskand M., Rynek.
Piekarze: Bakszt – Berkman G., Żeligowskiego – Epsztejn B. i Gelce J., Holszańska – Gleze D., Sadowa – Grupp M., Boruńska – Han J., Piłsudskiego – Heller H., Żeligowskiego – Hołownia – Kozlowska F., Żeligowskiego – Lipkowicz B., Piłsudskiego – Lipkowicz R., Sadowa – Mielnik M., Piłsudskiego – Olański Z., Piłsudskiego – Poczter Z., Holszańska – Szapiro O., Żeligowskiego – Sznejder I., Żeligowskiego  – Szybowski J., Żeligowskiego – Światoj A. – Trakienicka L., Żeligowskiego – Walko M., Holszańska.
Piśmienne materjaly: Tejszew E., Rynkowa.
Piwiarnie: Bogusławski B., Kościelna – Karczmer I., Piłsudskiego – Krajnowicz M., Holszańska – Lewin N., Holszańska – Lubecka R., Żeligowskiego – Miskin T., Piłsudskiego – Rudnik Ch., Boruńska – Szames R., Holszańska – Taboryska Ch., Kościuszki.
Piwo – hurt: Szames R., Holszańska.
Powrożnicy: Fajfuszowicz E., Poprzeczna.
Próśb i tlumaczeń biura: Dzwonkowski Józ., Kościelna – Gołąb J., Piłsudskiego – Lewin N., Holszańska – Rytel Jerzy, Piłsudskiego.
Przewozowe przedsiębiorstwa: Świrski J., Szelubso i Hejn, Piłsudskiego.
Restauracje: Maszkowski St., Żelogowskiego – Paszkowski Ant., Żeligowskiego – „Resursa Obywatelska”, Piłsudskiego – Szelubski Sz., Piłsudskiego – Zawadzki Franc., Piłsudskiego.
Rolnicze narzędzia: Ławit M., Piłsudskiego – Morduch Ł., Piłsudskiego.
Rymarze: Baran I., Żeligowskiego – Owsiejowicz Ch., Rynkowa.
Rzeźnicy: Baran E., Rynkowa – Baran M., Sadowa – Bogusławsi B., Kościelna – Budgor B., Piłsudskiego – Budgor L., Szkolny zauł. Domborowicz M., Piłsudskiego – Grodzieński I., Żeligowskiego – Kiwel B., Sadowa – Lewin D., Żeligowskiego – Lewin M., Sadowa – Lipkowicz J., Żeligowskiego – Łanejewski J., Żeligowskiego – Olański N., Sadowa – Plango A., Sadowa – Pogoda Ch., Rynkowa – Świrska F., Szkolna – Świrski St., Szkolny zauł. – Wilk R., Szkolna – Selcer A. i L., Szkolna – Selcer H., Szkolny zauł.
Skóry: Abramowicz O., Rynkowa – Abramson S., Rynkowa – Bokar S., Żeligowskiego – Gołubok A., Sadowa – Gołubok M., Sadowa – Kaminar H., Rynek – Kozioł H., Rynek – Magidaj D., Rynek i Sadowa – Olański D., Piłsudskiego – Olkienicki Sz., Rynek – Szkop Sz., Rynek – Szwarc E., Rynkowa – Świrski F., Piłsudskiego – Świrski J., Piłsudskiego – Żupraner Ch., Żeligowskiego.
Smary: Hurwicz P., Wileńska.
Spożywcze artykuly: Abt T., Żeligowskiego – Abelowicz S., Kościelna – Aquist D., Żeligowskiego – Aleksandrowicz K., pl. Kościuszki – Arłuk R., Piłsudskiego – Awsiukiewicz B., Holszańska – Bakszewicz J., Holszańska – Bakszt B., Rynek – Baran E., Holszańska – Berman B., pl. Kościuszki – Branicki A., Holszańska – Chodosz O., Boruńska – Cyrling I., Żeligowskiego – Czepeluńska M., Żeligowskiego – Deul C., Sadowa – Dębińska J., Holszańska – Dubicki B., Żeligowskiego – Eliszkiewicz L., Rynkowa – Epel M., Żeligowskiego – Fidler A., Piłsudskiego – Giertner L., Żeligowskiego – Giniżański A., Żeligowskiego – Gowsiejewicz I., Żeligowskiego – Grup M., Boruńska – Gurwicz B., Rynek – Hejman S., Żeligowskiego – Hryszkiewisz M., Żeligowskiego – Jagiełło M., Św. Ducha – Jankielewicz I. – Kaczmer S., Piłsudskiego – Kagan I., Żeligowskiego – Kaganowicz Ch., Piłsudskiego – Kaganowicz E., Piłsudskiego – Kaganowicz S., Piłsudskiego – Kaminer B., Rynkowa – Kaplan M., Rynek – Kaplan S., Piłsudskiego – Każdyn I., Rynek – Kozłowska J., Żeligowskiego – Kozłowski I., Kościuszki – Kul S., Żeligowskiego – Lejbman F., Żeligowskiego – Lejbman R., Żeligowskiego – Lerner S., Boruńska – Leskies B., Rynkowa – Lipkowicz B., Piłsudskiego – Litorowicz W., Sadowa – Markus B., Holszańska – Melcer R., Żeligowskiego – Minc M., Szkolny zauł. – Nowik L., Rynkowa – Olański Z., Piłsudskiego – Perska S., Małe Powiaże – Perska S., Żeligowskiego – Perski J., Żeligowskiego – Pietrulewicz A., Polańska – Plango A., Piłsudskiego – Podberska F., Żeligowskiego – Reznikowicz L., Boruńska – Rubno S., Rynek – Rudomin T., Żeligowskiego Rutkiewicz H., Żeligowskiego – Sienkiewicz A., Polna – Solc M., Piłsudskiego – Szapiro O., Żeligowskiego – Szryro Ch., Żeligowskiego – Szryro D., Holszańska – Szumelzon C., Boruńska – Szutam Ch., Żeligowskiego – Szutan L., Piłsudskiego – Szybowski J., Żeligowskiego – Taboryska Ch., Kościuszki – Tanzer W., Piłsudskiego – Trakiewicka L., Żeligowskiego – Turlo W., Franciszkańska – Urlikowa A., Wodna – Walko J., Pawlinowska – Walko M., Holszańska – Wolberg L., Żeligowskiego – Wołożyński P., Kościuszki – Wynimkowa K., Żeligowskiego – Wyszomirski W. – Zakrzewska A., Pawlinowska – Zingier A., Rynek – Zyskand D., Piłsudskiego – Zyskand M. i Ch., Rynek.
Stolarze: Karpel B., Rynkowa – Kontorowisz Szl., Poprzeczna – Kotlarski L., Holszańska – Trabski M., Piłsudskiego.
Szewckie przybory: Szeszeński J., Rynek.
Szewcy: Alper D., Holszańska – Bohad A., Żeligowskiego – Kotlarski L. – Lewin M., Poprzeczna – Rabinowicz A., Rynkowy Przejazd – Reznik J., Sadowa.
Szklo i porcelana: Lipajer O. – Zupraner J.
Ślusarze: Giedrojć W., Żeligowskiego – Kołtun M., Piłsudskiego – Ławit M., Sadowa.
Tartaki: Mechanicki Ch. i Ska (par.) – Strugacz L. (par.), Boruńska.
Tytuniowe wyroby – hurt: Bank Spóldzielczy, Sp. zn. o., Kościlna – Chmielewski J., Piłsudskiego.
Ubrania gotowe: Kuler E., Rynek – Kuler H., Rynek – Owsiejowicz N., Rynek.
Wapno: Lewin M., Żeligowskiego.
Welna – czesalnie: Baran E., Wileński Przejazd – Lapidus M., Poprzeczna – Minc R., Holszańska.
Wędliny: Bokszewicz J., Żeligowskiego – Łapiejko B., Piłsudskiego.
Wepiel: Mnichowicz Jan.
Wody gazowe – fabryki: Krajnowicz M., Holszańska – Szames M., Holszańska.
Wojloki – wyrób: Lapidus M.
Wódki – fabryki: Strugacz Bcia, Holszańska.
Wódki i likiery: Bielecki Edw., Sadowa – Dąbrowska Bron., Boruńska – Mirecki E., Wileńska – Pietkiewicz B., Holszańska – „Stella” Sp. zo. o. w Wilnie, oddz., Holszańska.
Zajazdy: Agnist R., Żeligowskiego – Borowski B., Piłsudskiego – Jakow B., Holszańska – Epsztejn D., Piłsudskiego – Kac S., Holszańska.
Zboże: Abramowicz M., Szkolna – Buris Ch., Holszańska – Karczmer i Milejkowski, Piłsudskiego – Kowieniecki A., Piłsudskiego – Lewin R., Żeligowskiego – Owsiejowskicz A., Rynkowa – Szryro M., Holszańska – Zyskand i Kac, Oszmiańska – Zyskand M., Żeligowskiego.
Zduni: Miklis – Piotrowski – Turewicz.
Zegarmistrze: Kagan W., Piłsudskiego.
Żelazo: Alperowicz I., Rynek – Bemski A., Rynek – Deul G., Rynek – Finger M., Rynkowa – Gołembo S., Rynek – Kołtun M., Piłsudskiego – Owsiejeczuk L., Rynek – Potasznik B., Rynek – Zusmanowicz R., Rynek.

пятница, 2 сентября 2016 г.

"Наша ніва" аб Ашмянах

Наша ніва, 25 жніўня 1911, №34


У рубрыке "З Беларусі і Літвы" пра Ашмяны паведамляецца наступнае:


Ошмяны, Віленск. губ. Інспэктар тутэйшаго гарадзкога вучылішча, С-віч, чэлавек жанаты і з двумя дзяцьмі, улюбіўся, як кажуць, у адну тутэйшую паненку і хацеў разыйсьціся з жонкай, каб с тэй паненкай ажаніцца. Калі-ж прыйшла вестка, што яму разлукі з жонкай не дадуць, ён з рэвольвера выстрэліў сабе у губу, але не забіўся на сьмерць, а куля прабіла шчаку. Калі прыбеглі людзі і пачалі памагаць яму, ён хацеў выстрэліць сабе ў грудзі, але ж тые не дапусьцілі.
Язэп І.

Дзякуючы "Памятным кніжкам Віленскай губерніі" можна вызначыць, што гэтым настаўнікам-інспектарам у ашмянскім 4-х класным гарадскім вучылішчы быў Міхаіл Паўлавіч Стэльмаховіч, які быў назначаны на гэты пасаду 11.01.1908 і выкладаў геаграфію і гісторыю, а ўвогуле на службе знаходзіўся з 1.08.1897. Таксама вядома, што ён скончыў Маскоўскі настаўніцкі інстытут і меў чын калежскага асэсара (VIII). Верагодна, яго жонкай была Еўдакія Васільеўна Стэльмаховіч, якая таксама была настаўніцай у ашмянскім вучылішчы (1910-12 гг.). Магчыма, падзеі, якія прыведзены ў Нашай ніве, сталі прычынай таго, што Міхаіл Паўлавіч быў пераведзены ў іншы горад, а 1.10.1911 на гэту пасаду быў назначаны Аляксандр Зіноўевіч Мулярчык. А сам Стэльмаховіч у гэты самы дзень быў назначаны настаўнікам-інспектарам у Лоеўскае 4-х класнае гарадское вучылішча (Рэчыцкі ўезд) і выкладаў там арыфметыку, геаметрыю, маляванне і чарчэнне, а пасля яшчэ і гісторыю. У Лоеве на гэтай пасадзе ён знаходзіўся як мінімум да пачатка 1-й сусветнай вайны.

Спасылка на лічбавыя копіі газеты "Наша ніва" на сайце бібліятэкі Акадэміі навук Літвы.