Новы арган у ашмянскім касцёле. 1913 год

Тэкст з часопіса "Przyjaciel" №31 за 1913 г. (спасылка).

19 верасня ў Ашмянах адбылося асвячэнне аргана, пабудаванага фірмай пана Бярнацкага з Вільні. Гэтае святочнае мерапрыемства сабрала даволі шмат парафіян, зацікаўленых гэтай незвычайнай для Ашмян урачыстасцю. Пасля пабудовы, касцёл стаяў доўгія гады пусткаю, і акрамя сціплых двух бакавых алтароў літаральна нічога з найнеабходнейшых рэчаў у касцёле не было. Замест вялікага алтара паставілі на старых прыступках старое абадранае табернакулюм, старыя мізэрныя ліхтары, а замест аргана — старую фісгармонію, якая фальшыва брынчэла. Здавалася, што такі стан рэчаў доўга застанецца без змен, тым больш што парафіяне дзіўна абыякавелі да ўсяго таго, што для касцёла і яго ўпрыгожання з'яўляецца неабходным.

У такіх абставінах шчаслівым збегам абставін на ашмянскае пробашчаства быў прызначаны ксёндз Гурскі. Шчыра адданы справе Божай і патрэбам парафіі, у якой ён нарадзіўся, усёю сілаю сваёй святарскай энергіі ўзяўся за працу і ў кароткі час зрабіў, можна сказаць, цуд. Першым праявам дзейнасці кс. Гурскага стаў менавіта новы арган. Незвычайных памераў цудоўная канструкцыя адразу сведчыць пра магутны інструмент, які ў гэтых рамах змешчаны. Дваццаць чатыры галасы, размешчаныя ў дзвюх клавіятурах і педалях, з прыгожым характарам тонаў, ствараюць моцнае, велічнае ўражанне і, без перабольшання кажучы, шкада такога інструмента для вёскі, бо няшмат касцёлаў у вялікіх, і нават сталічных гарадах, могуць пахваліцца падобным інструментам.

Урачыстае мерапрыемства распачалося асвячэннем аргана, якое здзейсніў запрошаны з Вільні ксёндз Макаровіч у суправаджэнні ксяндзоў Грабоўскага і Мількоўскага. Па завяршэнні абраду мясцовы хор, які быў старанна падрыхтаваны тутэйшым арганістам панам Борка, выканаў кантату ў гонар святой Цэцыліі. Потым адбылася святая імша, чытаная за ахвярадаўцаў, падчас якой для выпрабавання гучання новага інструмента іграў пан Ян Ляшнеўскі, дырэктар віленскай «Лютні».

А адзінаццатай гадзіне распачалася ўрачыстая імша, у час якой была прамоўлена навука пра значэнне гэтага свята і пра абавязак парафіян супрацоўнічаць з духавенствам дзеля дабра касцёла і нашай святой веры.

Касцёл быў перапоўнены вернікамі, што паказвае, што парафіяне ўжо абудзіліся з дрымоты, што цікавяцца тым, што ў іх касцёлку робіцца, і гатовы спяшацца на дапамогу святарам, калі тыя энергічна і разумна бяруцца за справу.

Акрамя аргана і шматлікіх набытых царкоўных рэчаў, у бягучым годзе былі ўзведзены два бакавыя алтары, перабудаваны хоры, бо на папярэдніх вялікі арган не змог б умясціцца, а таксама пабудаваны фальваркавыя гаспадарчыя пабудовы з каменю — трывалыя і прыгожыя збудаванні, за якія доўгія часы будуць адчуваць удзячнасць ксяндзу Гурскаму яго наступнікі на ашмянскім пробашчастве.

Урачысты настрой гэтай хвіліны ўзмацнялі прыбылыя з наваколля святары, а таксама шматлікія прадстаўнікі парафіян, якія ўзялі ўдзел у абедзе на плябаніі. Прысутнічалі таксама прадстаўнікі мясцовай інтэлігенцыі і павятовых адміністрацыйных улад, што сведчыла пра добрыя адносіны плябаніі з усімі коламі. 

Фотагісторыя (8)

У сеціве ўжо даўно быў змешчаны фотаздымак часоў ІІ сусветнай вайны, які быў зроблены ў Ашмянах. На першым плане здымка бачны нямецкія грузавікі, якія стаяць на абочыне, а побач з імі вайскоўцы і мясцовыя людзі.

На здымку быў вадзяны знак з капірайтам KLUVIK ARCHIVES. Але ён быў выдалены з дапамогай dewatermark.ai, каб лепей разгледзіць фота

Не адразу, але ўсё ж такі атрымалася вызначыць, што за месца на здымку. На заднім плане справа можна разгледізць уваход у будынак былога казначэйства.

Былое казначэйства (зараз тут мэблевая крама). Паштоўка часоў І сусветнай вайны з кнігі Ўладзіміра Ліхадзедава "Ашмяны і ваколіцы. Падарожжа ў часе"

А ў цэнтры фотаздымка бачны бляшаны дах гаспадарчай пабудовы, якая захавалася да нашых гадоў.

Атрымліваецца на фотаздымку Конскі рынак.

На аэраздымку 1944 г. жоўтым колерам пазначана месца, адкуль быў зроблены фотаздымак.

Дом Софьи Стругач в Вильнюсе

В Вильнюсе на перекрестке проспекта Гедимина и улицы А.Стульгинскиса находится дом, который в межвоенный период принадлежал жене Абрама Стругача Софье. Сейчас в этом здании размещается Министерство юстиции Литовской Республики.

Дом по адресу проспект Гедимина 30 (фотография с сайта vle.lt)

В конце 1930-ых гг. к нему был пристроен доходный дом Абрама Стругача, про который уже раннее была опубликована статья (ссылка). Ниже на изображении дом Софьи Стругач подсвечен синим цветом, а доходный дом Абрама - красным.

Изображение с сайта 3d.vilnius.lt

Во времена Российской империи адрес этого дом был Георгиевский проспект 28. Когда Вильнюс оказался в Польской Республике проспект был переименован в улицу Адама Мицкевича.

Софья Стругач приобрела этот дом в 1920 году у генерал-майора Авксентия Степановича Иванова (1842-1923), которому принадлежало имение Солы в Ошмянском уезде.

Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich. r. 2, 1920 nr. 43

Причиной, почему дом купила именно Софья, а не Абрам, видимо было то, что её муж в это время находился в Саратове, куда он эвакуировал свой дрожжевой завод из города Лиды.

Также на сайте jewishgen.org недавно были опубликованы записи о домовладельцах Вильнюса, где Софья и Абрам Стругач указаны владельцами недвижимости по адресу Мицкевича 28.

jewishgen.org

Так же в этих записях несколько раз упоминается дом Абрама Стругача по адресу Мицкевича 11 (современный адрес проспект Гедимина 9). В начале ХХ в. этот большой дом принадлежал графу Николаю Дмитриевичу Мавросу. Но пока недостаточно данных, что бы подтвердить, что Стругачу действительно принадлежала эта недивижимость

 Дом по адресу проспект Гедимина 9 (фотография с сайта vz.lt)

В 1938 г. в газете Dziennik Wileński в полицейской хронике было сообщено, что у Софьи Стругач по адресу ул. Мицкевича 28 была совершена кража.

Dziennik Wileński R.22, nr 18 (19 stycznia 1938)