понедельник, 24 августа 2026 г.

Арганіст Борка

Непадалёк ад увахода на Ашмянскія каталіцкія могілкі звяртае на сябе ўвагу незвычайная магіла ў выглядзе вялікай гарызантальнай гранітнай пліты. Пахаваны тут Казімір Борка, які нарадзіўся 6 мая 1860 г. і памёр 11 лістапада 1926 г.

Дзякуючы спісам выбаршчыкаў за 1921 г. да сойму, якія былі нядаўна выкладзены на сайце eais.archyvai.lt, атрымалася даведацца кім быў гэты Борка. У спісе пазначана, што ён быў арганістам. Жыў ён на Святадухаўскай вуліцы. Таксама разам з ім жылі Борка Юзэфа (22 г.), Людвіка (50 г.) і Ўладзіслаў (21 г., вайсковец).

Спасылка на спіс

Казімір Борка быў арганістам менавіта ў ашмянскім касцёле, што вядома з папярэдняга паста “Новы арган у ашмянскім касцёле. 1913 г.” 

воскресенье, 23 августа 2026 г.

Новы арган у ашмянскім касцёле. 1913 год

Тэкст з часопіса "Przyjaciel" №31 за 1913 г. (спасылка).

19 верасня ў Ашмянах адбылося асвячэнне аргана, пабудаванага фірмай пана Бярнацкага з Вільні. Гэтае святочнае мерапрыемства сабрала даволі шмат парафіян, зацікаўленых гэтай незвычайнай для Ашмян урачыстасцю. Пасля пабудовы, касцёл стаяў доўгія гады пусткаю, і акрамя сціплых двух бакавых алтароў літаральна нічога з найнеабходнейшых рэчаў у касцёле не было. Замест вялікага алтара паставілі на старых прыступках старое абадранае табернакулюм, старыя мізэрныя ліхтары, а замест аргана — старую фісгармонію, якая фальшыва брынчэла. Здавалася, што такі стан рэчаў доўга застанецца без змен, тым больш што парафіяне дзіўна абыякавелі да ўсяго таго, што для касцёла і яго ўпрыгожання з'яўляецца неабходным.

У такіх абставінах шчаслівым збегам абставін на ашмянскае пробашчаства быў прызначаны ксёндз Гурскі. Шчыра адданы справе Божай і патрэбам парафіі, у якой ён нарадзіўся, усёю сілаю сваёй святарскай энергіі ўзяўся за працу і ў кароткі час зрабіў, можна сказаць, цуд. Першым праявам дзейнасці кс. Гурскага стаў менавіта новы арган. Незвычайных памераў цудоўная канструкцыя адразу сведчыць пра магутны інструмент, які ў гэтых рамах змешчаны. Дваццаць чатыры галасы, размешчаныя ў дзвюх клавіятурах і педалях, з прыгожым характарам тонаў, ствараюць моцнае, велічнае ўражанне і, без перабольшання кажучы, шкада такога інструмента для вёскі, бо няшмат касцёлаў у вялікіх, і нават сталічных гарадах, могуць пахваліцца падобным інструментам.

Урачыстае мерапрыемства распачалося асвячэннем аргана, якое здзейсніў запрошаны з Вільні ксёндз Макаровіч у суправаджэнні ксяндзоў Грабоўскага і Мількоўскага. Па завяршэнні абраду мясцовы хор, які быў старанна падрыхтаваны тутэйшым арганістам панам Борка, выканаў кантату ў гонар святой Цэцыліі. Потым адбылася святая імша, чытаная за ахвярадаўцаў, падчас якой для выпрабавання гучання новага інструмента іграў пан Ян Ляшнеўскі, дырэктар віленскай «Лютні».

А адзінаццатай гадзіне распачалася ўрачыстая імша, у час якой была прамоўлена навука пра значэнне гэтага свята і пра абавязак парафіян супрацоўнічаць з духавенствам дзеля дабра касцёла і нашай святой веры.

Касцёл быў перапоўнены вернікамі, што паказвае, што парафіяне ўжо абудзіліся з дрымоты, што цікавяцца тым, што ў іх касцёлку робіцца, і гатовы спяшацца на дапамогу святарам, калі тыя энергічна і разумна бяруцца за справу.

Акрамя аргана і шматлікіх набытых царкоўных рэчаў, у бягучым годзе былі ўзведзены два бакавыя алтары, перабудаваны хоры, бо на папярэдніх вялікі арган не змог б умясціцца, а таксама пабудаваны фальваркавыя гаспадарчыя пабудовы з каменю — трывалыя і прыгожыя збудаванні, за якія доўгія часы будуць адчуваць удзячнасць ксяндзу Гурскаму яго наступнікі на ашмянскім пробашчастве.

Урачысты настрой гэтай хвіліны ўзмацнялі прыбылыя з наваколля святары, а таксама шматлікія прадстаўнікі парафіян, якія ўзялі ўдзел у абедзе на плябаніі. Прысутнічалі таксама прадстаўнікі мясцовай інтэлігенцыі і павятовых адміністрацыйных улад, што сведчыла пра добрыя адносіны плябаніі з усімі коламі. 


четверг, 11 декабря 2025 г.

Фотагісторыя (8)

У сеціве ўжо даўно быў змешчаны фотаздымак часоў ІІ сусветнай вайны, які быў зроблены ў Ашмянах. На першым плане здымка бачны нямецкія грузавікі, якія стаяць на абочыне, а побач з імі вайскоўцы і мясцовыя людзі.

На здымку быў вадзяны знак з капірайтам KLUVIK ARCHIVES. Але ён быў выдалены з дапамогай dewatermark.ai, каб лепей разгледзіць фота
Не адразу, але ўсё ж такі атрымалася вызначыць, што за месца на здымку. На заднім плане справа можна разгледізць уваход у будынак былога казначэйства.
Былое казначэйства (зараз тут мэблевая крама). Паштоўка часоў І сусветнай вайны з кнігі Ўладзіміра Ліхадзедава "Ашмяны і ваколіцы. Падарожжа ў часе"
А ў цэнтры фотаздымка бачны бляшаны дах гаспадарчай пабудовы, якая захавалася да нашых гадоў.
Атрымліваецца на фотаздымку Конскі рынак.
На аэраздымку 1944 г. жоўтым колерам пазначана месца, адкуль быў зроблены фотаздымак.