пятница, 19 декабря 2014 г.

Гутаркі з Антонам Шукелойцем

На сайце kamunikat.org ёсць электроны варыянт кнігі Зянона Пазьняка "Гутаркі з Антонам Шукелойцем", 2003 г.

Для тых, хто цікавіцца Ашмянамі, асаблівава цікавымі будуць раздзелы "Юнацтва. Забраны край" і "Першыя Саветы 1939-1941", дзе наш зямляк распавядае пра вучобу ў ашмянскай польскай гімназіі, пра адкрыццё першай беларускай сярэдняй школы ў Ашмянах і шмат інш.

вторник, 9 декабря 2014 г.

Герб Ашмянаў 1845 г.

Першая малюнак з памятнай кніжцы Віленскай губерніі на 1846 г., з якога дакумента ўзяты другі малюнак герба невядома, але яго назва выклікая пытанні, так як там прысутнічая год (1840), а афіцыяльна ён быў зацверджаны пазней:


На гербе ў верхняй частцы змешчана "Пагоня", а ў ніжняй нейкая дзіўная істота (па задумцы аўтара - гэта мядзведзь).
З гісторыі герба:
Указам імператара Аляксандра I ад 1 жніўня 1800 г. былі ліквідаваны гербы гарадоў, уключаючы і ашмянскі, які праіснаваў усяго 8 гадоў. Толькі 9 чэрвеня 1845 г. былі "высачайша" зацверджаны гербы гарадоў Віленскай губерні, у тым ліку і герб горада Ашмянаў, які праіснаваў да рэвалюцыі 1917 г.
Пры распрацоўцы сучаснага герба горада ад герба 1845 г. была ўзята форма шчыта (французская). Таксама цікава, што ў гэтым гербе выкарастаны такія самыя колеры як і ў сучасным гербе і сцяге горада.

понедельник, 1 декабря 2014 г.

Шрыфт кафэ "Стары горад"

Шрыфт кафэ "Стары горад" - CyrillicGoth:
Сучасны выгляд будынка кафэ і перад яго перабудовай:

пятница, 28 ноября 2014 г.

Ašmenys

Ёсць цікавае меркаванне, што назва аднаго з сімвалаў Вільні Вострай Брамы мае непасрэдную сувязь з назвай горада Ашмяны. Раней гэтую браму некаторыя мясцовыя жыхары называлі ашмянскай, бо праз яе пралягала дарога да Ашмянаў. А як вядома, найчасцей сустракаецца спроба звязаць тапонім Ашмяны з літоўскім словам "аšmenys", што азначае вастрыё, лязо. Магчыма, нехта пераклаў назву дакладна, як "вастрыё", і з таго часу гэтую браму пачалі называць Вострай (па-польску Ostra Brama).
Вострая брама - адзіная брама гарадской сцяны Вільні, якая захвалася да нашых дзён
Зразумела, што гэта толькі здагадка, але, напрыклад, як эскурсійная байка яна цікавая. Сучасная назва брамы Аušros vartai ("Брама Світанку").

четверг, 30 октября 2014 г.

Назвы вуліц Ашмянаў у гады Польскай Рэспублікі

Карта з Monografia Państwowego gimnazjum im. Jana Śniadeckiego w Oszmiane 1918-1939:

Назва ў часы
Польскай Рэспублікі
Дарэвалюцыйная назва
Сучасная назва
пол.
бел.
Plac Kościuszki
Плошча Касцюшкі
Рыначная
17 верасня
Ul. Piłsudskiego
Вул. Пілсудскага
Жупранская
Савецкая (усходн. частка)
Ul. Żeligowskego
Вул. Жалігоўскага
Віленская
Чырвонаармейская і часткова Савецкая
Ul. Boruńska
Вул. Барунская
Барунская
Барунская
Ul. Holszańska
Вул. Гальшанская
Гальшанская
Гальшанская
Ul. Święto-Duska
Вул. Святадухаўская
Святадухаўская
Савецкая (заходн. частка)
Ul. Kościelna
Вул. Касцёльная
Казначэйская?
(Замкавая)
Першамайская
Ul. Kowalewskiego
(Poprzeczna)
Вул. Кавалеўскага
(Папярэчная)
Папярэчная
Камсамольская
Ul. Ad. Mickiewicza
Вул. Адама Міцкевіча
?
Адама Міцкевіча (заходняя частка)
Ul. Wodna
Вул. Водная
?
Голяса
Ul. Cz. Jankowskiego
Вул. Часлава Янкоўскага
Запольная?
Піянерская
Ul. Polna
Вул. Польная
Засечнік?
Аўдзеева
Ul. Zarzeczna
Вул. Зарэчная
?
Зарэчная
Ul. Sadowa
Вул. Садовая
Міхайлаўская?
Адама Міцкевіча (усходняя частка)
Ul. Franciszkańska
Вул. Францішканская
Францішканская
Францішканская
(у савецк. час - Кастрычніцкая)

воскресенье, 26 октября 2014 г.

Міжваенная архітэктура Ашмянаў (Частка I)

У кнізе Шамрука А.С. "Архитектура Беларуси XX - начала XXI в.: эволюция стилей и художественных концепций", 2007 г. ў раздзеле "Постконструктивизм 1934-1941 гг. как переходный этап от конструктивизма к послевоенному историзму и самостоятельный стилевой феномен" узгадваецца наступнае:
"Неоклассические тенденции, близкие постконструктивисткому направлению восточных областей, прослеживаются в архитектурном решении административных зданий в Ошмянах. Центральный ризалит здания по ул. Советская, 64 (1935 г.) акцентирован сдвоенными пилястрами стилизованного ионического ордера и завершен высоким аттиком. Входной портик здания по ул. Советская, 23 (1930-е гг.) решен характерными Ар Деко пилонами со стилизованными капителями и завершен фигурным фронтоном, декорированным лопатками и круглым проемом".
Вышэй узгаданныя пабудовы гэта былое стараства (1) і будынак каледжа (2):


1) У 1935 г. быў пабудаваны новы будынак ашмянскага стараства. Таксама тут месцілася турма. У часы Польскай Рэспублікі адрас будынка быў - вул. Пілсудскага, 60.


Сёння тут знаходзіцца цэнтр дзіцячай творчасці, былы Дом піянераў.

2) Адзін з будынкаў ашмянскага дзяржаўнага аграрна-эканамічнага каледжа ("капуста"):


3) На вул. Пілсудскага ў міжваенны час быў пабудаваны вялікі будынак, які праіснаваў нядоўга і таму інфармацыі пра яго няшмат. Цікавым з'яўляецца тое, што гэта хутчэй за ўсё адзіны 3-х павярховы будынак у Ашмянах пабудаваны ў даваенны час. Знаходзіўся ён прыкладна ў раёне сённяшняй плошчы перад Домам Саветаў.

Ніжэй змешчана прыкладны схематычны малюнак будынка. Схема зроблена паводле фотаздымка з суполкі ў Facebook "Oshmana, Oszmiana, Oshmyana"



Да вайны гэты будынак належыў пані Пляўгавай. Пасля вайны тут спачатку месцілася школа медыцынскіх сясцёр, пазней - медыцынскае вучылішча. Пасля у будынку быў універмаг. Прыкладна ў сяр. 1970-ых гг. пры пабудове Дома Саветаў будынак быў знесены.

понедельник, 13 октября 2014 г.

Абраз з дамініканскага касцёла ў Ашмянах

Малюнак з кнігі Чэслава Янкоўскага "Powiat oszmiański: materjały do dziejów ziemi i ludzi. Cz. 3. 1898" (стар. 200)

пятница, 10 октября 2014 г.

Земская пячатка Ашмянскага павета

Пячатка з кнігі Чэслава Янкоўскага "Powiat oszmiański: materjały do dziejów ziemi i ludzi. Cz. 1. 1896" (стар. 164)
На пячатке наступны тэкст:
PIECZEC ZIEMSKA POWIATU OSZMIANSKIEGO REPARTYCYI OSZMIANSKI. ZA PISARSTWA W IOZEFA SOROKI PISAZIEM P.OSZM 1783
Таксама адлюстраваны гербы Пагоня і Ляліва (з ініцыяламі I.S.)

Гэта пячатка належыла Юзафу Сароке (Józef Soroka) герба "Ляліва". Адразу ён займаў пасаду ашмянскага мечніка. А ў 1783 г. быў назначаны на пасаду ашмянскага земскага пісара замест памерлага Ігнацыя Валодзькі (Ignacy Wołodźko). Удзельнічаў у Барскай канфедэрацыі. Яго бацьку звалі Бенедыкт. Памёр Юзаф прыкладна ў 1793 г.

Яшчэ адзін з прадстаўнікоў роду Сарокаў Ежы (каля 1750-1831) з'яўляўся адным з кіраўніком паўстання ў 1831 г. у Ашмянах:

вторник, 2 сентября 2014 г.

Тапаніміка (1 частка)

На 2012 г. з 361 населенага пункта Ашмянскага раёна 53 мелі назвы, якія сканчаліся на суфіксы -ішкі і -ышкі, што складае 14,7%. Гэта найбольш распаўсюджаны канчатак айконімаў (назва населенага пункта) Ашмянскага раёна.

Размеркаванне айконімаў Ашмянскага раёна з суфіксам -ішкі і -ышкі:
Існыя населеныя пункты пазначаны чырвоным колерам, зніклыя - аранжавым. Некаторыя з пазначаных вёсак сёння маюць іншую назву (Балванішкі - Зялёны Бор, Мал. Даўкшышкі - Аляксандраўка, Труханішкі - Труханы).


пятница, 8 августа 2014 г.

Могілкавая капліца ў Ашмянах

Знаходзіцца ў паўднёвай часцы ашмянскіх каталіцкіх могілак.


Першапачатковая капліца была пабудавана намагяннямі ашмянскага бурмістра Эльяша Высоцкага і дзекана кс. Казіміра Сайкоўскага пасля 1872 г. з матэрыялаў ліквідаванага дамініканскага касцёла (на месцы ягога пасля была пабудавана праваслаўная царква). Могілкавая капліца была асвечана пад тытулам Найсвяцейшай Марыі Панны. Капліца ў стылі классіцызм уяўляла сабой прамавугольны ў плане аб'ём, які складаўся з малітоўнай залы, амаль квадратнага прэзбітэрыя і дзвюх сакрыстый, перакрыты адзіным двухсхільным дахам. Галоўны фасад быў пазначаны чатырохкалонным порцікам. Пры савецкай уладзе капліца была зачынена і з часам ператварылася ў руіны. Яе рэстаўрацыя пачалася ў маі 2004 г. (паводле www.slowo.grodnesis.by).

Дарэчы Эльяш Высоцкі і кс. Казімір Сайкоўскі пахаваныя на гэтых могілках.

Магіла кс. Казіміра Сайкоўскага
Надмагільны помнік Эльяша Высоцкага

Адбудова капліцы зроблены пад кіраўніцтвам ашмянскага пробашча Яна Пузыны.

Рэшткі капліцы на 2003 г. (фота К. Шастакоўскага з www.radzima.org):
Сучасны выгляд:

среда, 11 июня 2014 г.

У гонар каго названы вуліцы Ашмянаў

Большасць вуліц і завулкаў Ашмянаў атрымалі сваі назвы ў пасляваенныя гады. Гістарычных назваў засталося вельмі мала (Гальшанская, Барунская). На сённяшні дзень большасць вуліц і завулкаў горада названы ў гонар знакамітых людзей.

Для пачатку узгадаем людзей, якія маюць дачыненне да Ашмянаў або ашмянскага края:
Доўгі час жыў у Кушлянах (Ашмянскі павет, зараз Смаргонскі раён) і пахаваны ў Жупранах (Ашмянскі раён) адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры Францішак Багушэвіч (1840-1900), яго імя таксама носіць ашмянскі краязнаўчы музей. У Балванішках (сёння Зялёны Бор, Ашмянскі раён) нарадзіўся Зыгмунд Мінейка (1840-1925), у яго гонар была пераназвана былая вул. Лугавая. Лёс гэтых двух дзеячаў спачатку развіваўся амаль аднолькава: абодва нарадзіліся ў адзін год, навучаліся ў Віленскай гімназіі, удзельнічалі ў паўстанні 1863-64 гг. (Мінейка быў кіраўніком паўстання ў Ашмянскім павеце), пасля чаго былі вымушаны пакінуць сваю Радзіму. Пасля Багушэвіч стаў вядомым адвакатам і пісьменнікам, а Мінейка выехаўшы ў Еўропу быў інжынерам, археолагам, вайскоўцам і шмат кім іншым.
Нядаўна з'явілася вуліца ў гонар Лэйбы Давідавіча Стругача (1842-1906), які заснаваў буйны вінакурны завод (зараз дражжавы) у Ашмянах. Захавалася таксама яго сядзіба ў Панавелішках (зараз тэрыторая Ашмянаў), пахаваны ён на ашмянскіх яўрэйскіх могілках.
На тэррыторыі Ашмянскага ўезда (зараз Валожынскі раён) нарадзіўся і савецкі дзяржаўны дзеяч Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі (1877-1926), але сёння мякка кажучы мала хто ганарыцца такім земляком.
Францішак Багушэвіч
Зыгмунд Мінейка
Лэйба Стругач
Фелікс Дзяржынскі
Міхаіл Вікенцьевіч Голяс (1892-1914) нарадзіўся ў Повішнях Ашмянскага раёна. З'яўляўся сакратаром Ашмянскага падпольнага райкома КПЗБ, пасля сакратар гарсавета, старшыня Ашмянскага сельсавета, выбраны дэпутатам раёнага Савета. Яго імя сёння носіць былая вул. Водная.
Лётчыкі Аўдзееў Аляксандр Мікалаевіч (1906-1941) і Пётр Піліпавіч Страленка (1913-1941) 25 чэрвеня 1941 здзейснілі вогнены таран на тэрыторыі Ашмяншчыны. У іх гонар былі пераназваны былыя вуліцы Польная і Павяжская, адпаведна.
Камінскі Аляксандр Аляксандравіч (1919-1943) - падпольшчык і партызан, удзельнічаў у забойстве мінскага бургамістра, да вайны быў участковым оперупаўнаважаным Ашмянскага раённага аддзела міліцыі. Яго імем была названа вул. Новая, таксама ў горадзе ёсць мемарыяльная дошка ў яго гонар.
Уладзімір Іванавіч Тубеліс (1911-1955) і Васілій Аляксеевіч Чаркасаў - кіраўнікі партызанскіх атрадаў, якія дзейнічалі на тэрыторыі ашмянскага раёна. Тубеліс таксама з'яўляўся сакратаром Ашмянскага падпольнага райкама КП(б)Б.
Залатароў Сяргей Уладзіміравіч (1967-1986) і Клінцэвіч Сяргей Віктаравіч (1968-1988) - вайскоўцы з Ашмяншчыны, якія загінулі ў Афганістане.
Міхаіл Голяс
Аляксандр Аўдзееў
Пётр Страленка
Аляксандр Камінскі
Уладзімір Тубеліс
Васілій Чаркасаў
Сяргей Залатароў
Сяргей Клінцэвіч
Ёсць таксама некалькі вуліц, якія названы у гонар знакамітых беларускіх пісьменнікаў: Янкі Купалы, Якуба Коласа і Максіма Багдановіча. Дарэчы, жонка Якуба Коласа нарадзілася ў Ашмянах. З часоў яшчэ Польскай Рэспублікі ў Ашмянах існуе вуліца Адама Міцкевіча, які нарадзіўся на тэрыторыі сучаснай Беларусі.
Янка Купала
Якуб Колас
Максім Багдановіч
Адам Міцкевіч
Астанія людзі не маюць амаль ніякага дачынення не толькі да Ашмяншчыны, але і да Беларусі. Так як Ашмяны доўгі час знаходзіліся ў складзе Расійскай імперыі, а потым СССР, то шмат якіх вуліц названы ў гонар дзеячаў гэтых краінаў:
Вуліцы і завулкі горада носяць імёны знакамітых літаратурных дзеячаў Аляксандра Пушкіна, Антона Чэхава, Мікалая Астроўскага, Уладзіміра Маякоўскага, Максіма Горкага, Мікалая Чэрнышэўскага, рэвалюцыянера Мікалая Баўмана, генерала-фельдмаршала Міхаіла Кутузава, героя грамадзянскай вайны Васілія Чапаева, савецкага дзяржаўнага дзеяча Сяргея Кірава, лётчыкаў і касманаўтаў Валерыя ЧкалаваЮрыя ГагарынаУладзіміра Камарова і Уладзіміра Сярогіна, герояў Вялікай Айчыннай вайны Зоі Касмадзем'янскаі, Алега Кашавога (у Ашмянах таксама ёсць іх помнікі) і Дзмітрыя Карбышава.
Аляксандр Пушкін
Антон Чэхаў
Мікалай Астроўскі
Уладзімір Маякоўскі
Максім Горкі
Мікалай Чэрнышэўскі
Міхаіл Кутузаў
Мікалай Баўман
Васілій Чапаеў
Сяргей Кіраў
Валерый Чкалаў
Юрый Гагарын
Зоя Касмадзем'янская
Алег Кашавы
Дзмітрый Карбышаў
Уладзімір Камароў
Уладзімір Сярогін
Па планах павіны з'явіцца яшчэ вуліцы у гонар пахаванага ў Гародніках (Ашмянскі раён) знакамітага польскага хіміка Андрэя Снядэцкага (1768-1838), аўтара "Powiat Oszmiański", які нарадзіўся ў Палянах (Ашмянскі раён) Чэслава Янкоўскага (1857-1921) і загінулага ў Афганістане Эдуарда Эдуардавіча Кеда (1967-1987). Дарэчы, вуліцы Янкоўскага (сённяшняя Піянерская) і Снядэцкага (яго імя таксама насіла гімназія) існавалі ў Ашмянах у часы Польскай Рэспублікі.
Андрэй Снядэцкі
Чэслаў Янкоўскі
Эдуард Кеда